14 năm sau, khi cô bé "má đỏ, môi hồng" có lẽ đã yên bề gia thất với ai đó, thằng bé xưa lúc ấy đã là nhạc sĩ Nguyễn Vũ mới dám nhớ lại: “Trong một lần tan lễ, trời mưa rất to, cả hai chúng tôi đành phải trú mưa chung dưới một hiên nhà. Lúc ấy cũng đúng ngày lễ Giáng sinh. Cô ấy và tôi đều im lặng. Khi nghe ca khúc “Silent night” (Đêm thánh vô cùng) phát ra từ nhà bên cạnh, cô ấy lẩm nhẩm hát theo. Hình ảnh ấy cứ ám ảnh tôi mãi cho đến nhiều năm

Sau 1975, năm 1978 là một năm căng thẳng: Kh’mer đỏ gây xung đột ở biên giới Tây Nam, cuộc “cải tạo công thương nghiệp tư doanh” (dân gọi là “đánh tư sản”) đi vào cao điểm… Đặc biệt là việc căng thẳng đối phó Trung Quốc ở biên giới phía Bắc và chuyện nóng: Nạn kiều (người Hoa) di tản khỏi Việt Nam cả trăm ngàn người… Tất cả dẫn đến cuộc đổi tiền lần thứ hai sau 1975, phạm vi cả nước, theo tỉ lệ một đồng Ngân hàng Nhà nước ở miền Bắc được đổi một đồng mới, còn ở miền Nam, một đồng mới bằng 0,80 đồng (80 xu) phát hành ngày 22-9-1975.

Mỗi nhà lúc ấy sau đổi tiền đều có cao nhất là 200 đồng tiền mới, bằng một lượng vàng, hết ai giàu ai nghèo. Tất cả như nhau. Tiền mới sau đổi tiền lần đầu ghi năm 1968, phải chăng là dự định tung ra nếu cuộc Tổng tấn công Tết Mậu Thân 1968 của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam giành chiến thắng? Thoáng đã 50 năm, nửa thế kỷ (22-9-1975/2025). Ai đã sống qua, có lẽ sẽ không bao giờ quên những ngày ấy.

Lúc 12g30 trưa 30-4, cánh cổng sắt trước ngõ Con Mắt vẫn bị các nhóm Nhân dân tự vệ ấp Hòa Bình đóng kín, khóa chặt. Đêm 30-4, vùng Ông Tạ cúp điện. Đám con nít Ông Tạ, trong đó có tôi, tò mò chạy sang một căn nhà ở ngõ Con Mắt (cách nhà cũ của nhà thơ Đỗ Trung Quân chừng 100m) coi chín thi thể của cả gia đình trung tá Đặng Sĩ Vĩnh tự sát lúc hai giờ chiều 30-4 trước đó.

Hơn 50 năm đã qua. Cả ba người vợ lính Nhảy dù thời chiến ở “chỗ cùng nguyên” rạch Nhiêu Lộc – khu Bắc Hải, vùng Ông Tạ vẫn ở vậy thờ chồng, nuôi con. Nỗi buồn, nỗi đau chiến tranh vẫn còn đây cùng bao người ở lại – với kỷ niệm, lời nhắn nhủ ngày chia tay không thể nào quên… “Còn đây đêm cuối cùng Nhìn em muốn nói chuyện người Kinh Kha Ngại khơi nước mắt, nhạt nhoà môi em…”

Trưa 21-1-2025 là 22 tháng Chạp. Hôm sau đưa Ông Táo về trời rồi, một cụ bà 76 tuổi vẫn ngồi chờ khách bơm, vá xe; lủi thủi trong nắng xuân, nép bên vỉa hè Phạm Văn Hai vùng Ông Tạ. Một người mẹ ẵm bé con trai một tuổi thẫn thờ trước giá tiền hộp sữa 550.000 đồng ở siêu thị tính mua cho con. Một người ông đi chiếc xe đạp cũ rích, tả tơi chở cháu gái vài tuổi ngắm hoa tết ở công viên Gia Định; ngắm xong đạp xe xiêu vẹo chở cháu về. Một người đàn ông gầy gò đẩy xe đạp chở rác lượm trên cầu Sài Gòn lúc rạng sáng, bên đoàn xe sang trọng chạy tuyến Metro 1 bao người đang ngồi yên vị, có bạn trẻ selfie để lên Facebook…

Chợ Lớn, một vùng đất từng là một thành phố song đôi với thành phố Sài Gòn, với nếp sống, bề sâu văn hóa Hoa giăng kín, tràn ngập – dù từ 1957, Chợ Lớn đã bị sáp nhập vào Sài Gòn, thành hai quận 5, 6 (năm 1969 tách quận 6 ra thêm quận 11). Dân Chợ Lớn xưa luôn nhiều bà con gốc Hoa hơn người Việt. Nhưng họ cũng là người Sài Gòn. Do tính cách khu biệt gia đình, dòng tộc – gia tộc, cộng đồng, sinh hoạt và văn hóa của bà con người Hoa ở Chợ Lớn luôn là một điều gì đó bí mật lẫn bí ẩn. Là hàng xóm họ nhiều chục năm chưa chắc hiểu về họ. Nhiều bài viết về cộng đồng này, với tôi, chỉ là thoáng qua bề mặt, chưa lột tả, ghi nhận được nét ẩn sâu, vẻ ấn chứa trong mỗi con người, từng gia tộc, dòng tộc Hoa ở Chợ Lớn.

Thân xác của hai anh em ông Tung và ông Triệu bị vùi ở đâu đó khu vực nghĩa trang Bắc Việt (nay là khu vực chùa Phổ Quang, Tân Bình), bên hông Bộ Tổng tham mưu mà tới giờ vẫn chưa tìm thấy. Những kẻ sát hại hai ông đến nay vẫn chưa rõ là ai. Đại úy Nhung sau đó vài tháng cũng “lấy dây giày thắt cổ tự tử” khi bị tướng Nguyễn Khánh ra lệnh bắt giam, điều tra để “trả thù cho Ông Cụ (Ngô Đình Diệm)” nên sự thật lịch sử này tới giờ vẫn còn chìm trong bí mật.

99% các nước hiện nay tập trung vào y tế điều trị để giảm tử vong. Nên Thái Lan ca nhiễm gấp rưỡi Việt Nam mà tử vong bằng một nửa. TP.HCM tỉ lệ chết/ca nhiễm thuộc hàng cao nhất thế giới, 4%. Do rải quân, cứ phong tỏa, cách ly, truy vết, rào chắn, xét nghiệm tràn lan… ? Cực kỳ hao tổn nhân lực, tốn kém bạc tiền. Nếu thay đổi chiến lược sớm, tỉ lệ chết = thế giới 2,1% thì bớt năm bảy ngàn người chết rồi. Chính sách đã, đang và sẽ thay đổi. Việc đổ lỗi cơ sở sẽ xuất hiện nhiều hơn? Phải thấy rằng cấp trên nói không rõ ràng, thậm chí hiểu sao cũng được thế nào để cấp dưới hiểu nhầm là lỗi của cấp trên.

Nói đơn giản thế này: Khu đô thị mới Thủ Thiêm được Chính phủ phê duyệt (QĐ 367/TTg) 930ha, trong đó: khu trung tâm 770ha và 160ha để tái định cư cho dân. Một quyết định rất nhân văn: dân Thủ Thiêm phải được sống ở Thủ Thiêm. Thế nhưng, ngay từ tháng 10-2007, một loạt báo chí đã phanh phui chuyện Thủ Thiêm. Trên Tuổi Trẻ Online đã đăng bài viết nói thẳng: “UBND TP.HCM đã phá vỡ quy hoạch xây dựng Khu đô thị mới Thủ Thiêm ngay từ trong trứng nước”.