Nếu không tìm ra các doanh nghiệp nào trả tiền giùm thì chỉ còn cách trên ép xuống dưới, “ba bộ đồng tình” vẽ ra các dự án, công trình xây dựng, sửa chữa bằng ngân sách nhà nước để lấy tiền từ đó. Trò này có cái tiện cho các lãnh đạo cấp trên là không phải mặt dày đi xin tiền doanh nghiệp (dù xin dưới hình thức hất hàm, sai phái) mà chỉ cần ra lệnh cho cấp dưới là được. Nhưng cấp dưới thì khổ vãi cả ra.

Nhưng, nó thật đáng thương và đáng sợ. Là vì đã tồn tại một thứ quan điểm mặc định rằng yêu nước là phải yêu lãnh đạo. Yêu im lặng không đủ mà phải yêu ra tiếng, yêu bằng lời, công khai cho cả thiên hạ biết. Nhất là khi cả nước (cả nước? Ai thống kê?) đều đồng thanh yêu vị lãnh đạo này mà có kẻ dám suy nghĩ khác, ví dụ tôi yêu nước nhưng tôi chưa yêu cá nhân vị lãnh đạo này, thì người ấy chính là kẻ thù của dân tộc, phải bị tiêu diệt.

Trung ương Đảng lại cũng thông báo ông Huệ đã vi phạm quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ đảng viên và trách nhiệm người đứng đầu. Ông Huệ được thông báo đã vi phạm trách nhiệm nêu gương của Uỷ viên Bộ Chính trị, Uỷ viên Ban Bí thư, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương. Quy định này được Ban Chấp hành trung ương Đảng ban hành ngày 15/10/2018, gồm bốn điều với tất cả 16 khoản nêu rõ những hành vi, tư tưởng, việc làm được xem là thuộc trách nhiệm nêu gương của cán bộ đảng viên, trước hết là các chức vụ chủ chốt đã nêu ở trên.

Ngụp lặn suốt mấy chục năm trong cái hệ thống như thùng thuốc nhuộm đó, ai không trở thành con lươn trơn tuột giỏi luồn lách nịnh nọt thì phải gọi là của hiếm, sắp tuyệt chủng. Những người đó được gọi là “người Bắc nhưng mà tốt”. Cho nên nguồn cơn của sự ghét người Bắc, bên ngoài là bắt đầu từ những con người cụ thể, nhưng bên trong, nó là ý thức tẩy chay, chống lại cả một hệ thống, cách thức vận hành xã hội. Cùng với khoảng cách với thế giới ngày càng ngắn lại, sự tẩy chay đó lẩn vào trong nhưng dai dẳng và không phai nhạt đi chút nào.

Sáng ngày 26 tháng tư, 1975, như đã hẹn trước với ông Hampton, Đại diện Tổng lãnh sự Mỹ tại tỉnh Biên Hòa, tôi đưa ông xuống thăm đồng bào tị nạn chiến cuộc tại Làng Cô nhi Long Thành, để ông khoản đải bia cho toán khoan giếng vì đã khoan giếng xong trước ...